ENDOMETRİOSİS VE ÇİKOLATA KİSTLERİ

Paylaş:

 

Bu yazının esas amacı endometriosis ve özellikle çikolata kistleriyle ilgili topluma yaygın olan çok ciddi akıl karışıklıklarını gidermek, hangi hastaya ameliyat, hangi hastaya normal izlem,medikal tedavi veya infertilite tedavisi (aşılama, tüp bebek…) önerilmeli sorularının cevapları konusunda bilgi vermektir. Öncelikle endometriosis ve çikolata kisti nedir? Nasıl oluşur? Kısaca cevaplayalım.

Endometriosis, rahim iç dokusunu (dölyatağı) oluşturan endometrium hücrelerinin, bu bölge dışındaki yerlerde yerleşmesidir. Endometrium hücrelerinin rahim iç bölgesi dışında yerleştiği alanlara ise ‘endometriosis odağı’ denilmektedir. Endometriosis, gebe kalmayı zorlaştıran ve özellikle şiddetli adet sancısına neden olabilen bir durumdur.

Normalde sadece rahim iç tabakasında bulunan endometrium dokusunun nasıl olup da başka alanlara yerleştiği kesin olarak bilinmemektedir. Adet kanının “retrograd” yani geriye akımı ile karın boşluğuna geçmesinin önemli rol oynadığı bilinmektedir. Ancak, kadınların önemli bir kısmında geriye akım var iken, neden sadece bir kısmında endometriosis hastalığının oluştuğu bilinmemektedir. Karın boşluğuna ulaşan endometrium dokularını parçalayıp yok etmesi gereken bağışıklık sisteminin yetersizliği suçlanmaktadır. Sonuç olarak yok edilemeyen endometrium dokusu rahim dış yüzeyine, yumurtalıklara, tüplere, alt karın boşluğu zarlarına (periton), barsak yüzeylerine tutunarak yerleşmektedir. Retrograd akım endometriosis odaklarının oluşmasındaki en güçlü teori olmakla birlikte başka mekanizmaların da rol oynadığı düşünülmektedir (metaplazi teorisi, hematojen yayılım v.s.)

Yumurtalıkların yüzeyinde başlayan endometriozis odakları bazen her adet döneminde yumurtalık dokusu içine kanayarak çikolata kisti (endometrioma) oluşumuna neden olabilir. Her adet döneminde nasıl rahim içerindeki endometrium dokusu hormonal değişiklikler ile kanayarak dökülmekteyse, yumurtalıktaki endometriosis odakları da kanayarak kistin zaman içersinde büyümesine yol açmaktadır. Bazen her iki yumurtalıkta çapları 10 cm büyüklüğüne kadar büyüyebilen çikolata kistleri bulunmaktadır. Ultrason muayenesinde çikolata kistlerinin tipik görünümleri vardır.

Endometriosis ve çikolata kistlerinin infertiliteye yol açmasının başlıca nedenleri şunlardır:

 

  • Organlar arasında yapışıklıklar oluşması (özellikle, rahim, tüpler, yumurtalıklar ve barsaklar arasında)
  • Tüplerde tıkanıklıklara neden olabilmesi
  • Çikolata kistleri olduğunda yumurtalıklarda sağlam dokuyu azaltmakta veya yumurtalıkların rezervini etkilemektedir.
  • Yumurtlalıklarda folikül gelişimi bozulmakta, hormonal düzensizliklere neden olmaktadır (luteal faz yetmezliği)
  • Embriyonun, sağlıklı gelişimini ve tutunmasını bozmaktadır. Bağışıklık sisteminde değişikliklere yol açmaktadır.

 

 

Çikolata kisti (endometrioma) olan bir hastada tedavi seçenekleri hangi değişkenlere bağlı olarak belirlenir? Sorgulanması gerekenler nelerdir?

  • Ağrı
  • Yaş
  • Çocuk isteği
  • Kistin boyutu
  • Kistin her iki yumurtalıktada bulunması
  • Adetin 3. günü hormon değerleri
  • AMH değeri
  • Ultrasonda yumurtalık rezervi
  • Başka bir sebeple tüp bebek tedavisi uygulanacak olması

 

Ağrı şikayeti ile başvuran bir hastada ilk denenmesi gereken tedavi hormonal ilaçlarla çikolata kistinin baskılanması, büyümesinin duraksatılması şeklinde olmalıdır. Bu hastalarda ilaç tedavisine rağmen kist büyüyor ve ağrı şikayeti geçmiyorsa o zaman cerrahi tedavi düşünülmelidir. Çikolata kisti 4-5 cm’den büyük ise enfeksiyon, kendi etrafında dönerek kanlanmasının bozulma (torsiyon) tehlikesi ve kistin patlama (rüptür) riskleri artacağı için belki ilk planda ilaç tedavisi ama ana tedavi olarak cerrahi tedavi düşünülebilir. Cerrahi tedavi planladığımız hastalarımızda sorgulamamız gereken en önemli konu çocuk isteği ve yumurtalık rezervidir (yumurtalıkların nasıl çalıştığı). Yumurtalık rezervini AMH testi, adetin 3. gününde bakılan hormon analizleri ve ultrason yardımı ile tespit edebiliyoruz. Yumurtalık rezervi azalmış bekar hastalarımıza ameliyat öncesi yumurta dondurma, evli hastalarımıza ise embryo (yumurta ve spermin döllenmiş şekli) dondurma seçeneklerini mutlaka sunmak gerekmektedir. Endometriosis cerrahisinde bizler, her ne kadar diğer yöntemlere göre daha avantajlı olan laparoskopik lazer tekniği ile kapalı ameliyatlar yapsak da, sağlam yumurtalık dokuları da bir miktar zarar görebilmektedir. O yüzden laparoskopi öncesi yumurta ve embryo dondurma işlemi yapmak önem arz etmektedir. Laparoskopik lazer cerrahisi, diğer yöntemlere göre yumurtalığın beslenmesini sağlayan hilus dediğimiz bölgenin korunması için en uygun cerrahi tekniktir.

Başka nedenlerle tüp bebek yapılması gereken (sperm sorunları, tüplerle ilgili problemler, ileri yaş…) hastalarımızda çikolata kisti saptarsak ne yapıyoruz?. Mümkün olduğu kadar kiste dokunmadan direk tüp bebek tedavisi yapmak en doğru yöntemdir. Fakat 2-3 kez başarısız tüp bebek denemesi varsa yumurtalık rezervini azaltmamak kaydıyla belli hastalarda önce cerrahi düşünülebilir.

Artık çocuk isteği olmayan, ileri yaş hastalarımızda patolojik doku örneklemesinin de yapılması gerektiğinden cerrahi ilk planda düşünülmelidir.

Burada belirtilmesi gereken bir diğer konu özellikle çocuk isteği olan kadınlarda, çift taraflı kist varlığı veya devamlı nüks eden kistlerde mümkün olduğu kadar ameliyattan kaçınmak uygun olacaktır. Her cerrahi müdahale yumurtalıklara daha fazla zarar verip menopoza kadar varabilen tablolara neden olmaktadır.

Herkese sağlıklı günler dileriz…

Paylaş:
Benzer Yazılar
Doktorunuza sorun